Waarom ik mijn beestje liever niet bij de DSM-naam noem.

Soms wordt er nog wel gezegd bij het praten over psychische ‘aandoeningen’: je kunt het beestje het beste bij de naam noemen. Met de de naam van het beestje wordt dan vaak de DSM-diagnose bedoeld.

De diagnose die ik tijdens mijn laatste behandeltraject had, was binnen het DSM-construct wel de meest juiste keuze die mijn psychiater had kunnen maken. Toch gebruik ik de naam van de diagnose over het algemeen niet graag bij het omschrijven van mijn problemen.

In dit stuk wil ik het er voor deze keer wèl over hebben. Dan hebben we het over de “Ontwijkende Persoonlijkheidsstoornis”. Ofwel het voldoen aan de volgende criteria zoals omschreven in de DSM:

Een diepgaand patroon van geremdheid in gezelschap, gevoel van tekortschieten en overgevoeligheid voor een negatief oordeel, beginnend in de vroege volwassenheid en tot uiting komend in diverse situaties, zoals blijkt uit vier (of meer) van de volgende kenmerken:

  • vermijdt beroepsmatige activiteiten die belangrijke intermenselijke contacten met zich meebrengen vanwege de vrees voor kritiek, afkeuring of afwijzing
  • heeft onwil om bij mensen betrokken te raken, tenzij er zekerheid bestaat dat men hem aardig vindt
  • toont gereserveerdheid binnen intieme relaties uit vrees vernederd of uitgelachen te worden.
  • is gepreoccupeerd met de gedachte in sociale situaties bekritiseerd te worden of afgewezen te worden.
  • is in intermenselijke situaties geremd vanwege het gevoel tekort te schieten.
  • ziet zichzelf als sociaal onbeholpen en voor anderen onaantrekkelijk of minderwaardig.
  • is uitzonderlijk onwillig persoonlijke risico’s te nemen of betrokken te raken bij nieuwe activiteiten omdat deze hem in verlegenheid zouden kunnen brengen.

Op zich raakt de globale omschrijving bovenaan, aardig de kern: “Diepgaand patroon (…) van gevoel van tekortschieten en overgevoeligheid voor een negatief oordeel (…)”. Wat dat betreft niet slecht, voor een DSM-classificatie.

Ook met het voldoen aan de criteria kan ik wel instemmen, zeker in gesprek met de hulpverleners die dit zo zagen. Dit is ook relatief goed te doen zoals altijd in de DSM, omdat je nooit aan alle kenmerken hoeft te voldoen. Dat ik vaak juist graag betrokken raak bij nieuwe activiteiten, ondanks angst om in verlegenheid te komen, verhindert dus niet dat de diagnose van toepassing is.

Toch zou ik deze bewoordingen zelf nooit gekozen hebben. Ik heb dus het gevoel dat ik er maar aan toegeef omdat de DSM nu eenmaal niets beters te bieden heeft. Niet omdat het zo’n geweldig rake omschrijving is. Het is niet alleen de woordkeuze die stoort, maar ook dat het probleem eenzijdig omschreven is. Een aantal voor mij essentiële zaken blijven buiten beeld, waardoor een verontrustend vervormde, potentieel misleidende weergave van mijn probleem ontstaat.

Erger nog dan de DSM-criteria, zijn sommige omschrijvingen die professionals nota bene verspreiden om het algehele beeld te illustreren, zoals deze: http://www.e-psychiater.nl/psychiatrie/persoonlijkheidsstoornissen/ontwijkende-persoonlijkheidsstoornis/

Bijna van begin tot einde zwaar irritant, maar voor mij persoonlijk is het dieptepunt wel bereikt met:

 Leuk iets nieuws ondernemen, op avontuur uitgaan, een praatje met iemand aanknopen, dat is allemaal niets voor iemand met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis. 

Al vind ik

Het kan bij iemand met een ontwijkende persoonlijkheid wel eens lang kunnen duren voordat je er achter bent dat het stille water toevallig een ondiep plasje was

ook bijzonder irritant, maar dit wordt in de context waar ik hem uit gehaald heb, tenminste nog gerelativeerd.

Sowieso zijn de meeste omschrijvingen van de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis in strijd met de temperamenteigenschap “novelty seeking”. Toch een eigenschap waarvan de psychiater die de diagnose bij me stelde aangaf dat ik die ook in hoge mate bezit, naast de voor de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis meer typerende “harm avoidance”. Deze aanvullende uitleg van hem was voor mij herkenbaar en verhelderend. Daardoor voelde ik me alweer beduidend beter begrepen door hem, dan door de diagnose op zich.

Vanwege “novelty seeking” was sociale vermijding voor mij aanleiding tot nog beduidend hogere lijdensdruk dan gemiddeld bij sociale angst, zodat ik vaker dan bij deze angst verwacht zou worden, situaties toch opzocht. Dit wel tegen de prijs van het moeten ondergaan van een intensiteit van angst die vrijwel iedereen uit de weg zou gaan, en die normaal functioneren in veel situaties volstrekt onmogelijk maakte. Iets dat helaas ook wel verkeerd begrepen is als een onafhankelijk van de angst bestaand onvermogen tot functioneren, dat vervolgens angst op zou roepen. Een voor de hand liggende, maar voor mij haast fatale misinterpretatie.

Misinterpretaties van gedrag liggen sowieso vaak voor de hand bij het denken in DSM diagnoses. Dit effect wordt nog versterkt door de stereotyperingen die om de diagnoses heen gecreëerd worden, en die een eigen leven gaan leiden naast de DSM-symptomenlijstjes zelf.

Omdat mijn gedrag in een aantal opzichten regelmatig in tegenspraak is met het stereotype van de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis, is het al te verleidelijk om direct te concluderen dat ik wel iets anders zal hebben! Of, als toch herkend wordt dat ik aan de criteria voldoe, gaat men ijverig op zoek naar een comorbide stoornis er bovenop om de atypische gedragingen te verklaren!

Al dat stoornissen zoeken en zelfs ten onrechte vinden is behoorlijk schadelijk geweest voor mijn toch al tot negativiteit neigende zelfbeeld. Volgens mijn psychiater was het bovendien overbodig. Niet iedere atypische eigenschap zou een stoornis als verklaring moeten krijgen, vindt hij. “Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis” was voor hem de juiste DSM-classificatie van mijn probleem, maar zeker geen beschrijving van mijn gehele persoonlijkheid!

Dat zouden DSM classificaties ook nooit zijn, zoals ik wel vaker hoor.

Bij persoonlijkheidsstoornissen zit daar toch nog een extra moeilijkheid. Daar wordt wel van gezegd dat het niet echt ziektes zijn, maar problematisch extreme variaties van persoonlijkheden. Op zich denk ik daar ook ongeveer zo over. Echter, juist zo bezien ligt het voor de hand om de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis te interpreteren als een extreme variant van een angstige en introverte persoonlijkheid, met hoge “harm avoidance” en lage “novelty seeking”. Passend bij de afschuwelijke stereotyperingen die professionals erover online zetten…

Strikt genomen kan ik dan altijd nog zeggen dat zo’n stereotype interpretatie toch maar een voorbeeld is en dat het er in werkelijkheid best anders uit kan zien. Natùùrlijk hebben mensen eigenschappen die “niet bij hun stoornis passen”, of die de aandacht afleiden van de kern van het probleem. Daarom is diagnosticeren ook echt niet zo gemakkelijk! Zelfs niet met kant-en-klare symptomenlijstjes…..of JUIST niet met kant-en-klare symptomenlijstjes?

Nu mijn GGZ-dossier gesloten is, is het bovendien onmogelijk geworden om zinvolle uitspraken te doen over mijn actuele diagnose. Tijdens het eindgesprek vertelde mijn psychiater dat dit niet geregeld is in het diagnostisch systeem. Voor hem leefde het “beestje” sowieso slechts in dienst van de GGZ behandeling, en hoefde het nu dus geen naam meer te hebben.

Eigenlijk zou het me juist best handig lijken om mijn problemen met een paar woorden aan medisch jargon te kunnen omschrijven, vergezeld van een compacte uitleg voor wie het jargon niet kent. Maar het noemen van een naam die mensen op het spoor zet van misleidende stereotyperingen vermijd ik toch liever…!

Advertenties

2 gedachtes over “Waarom ik mijn beestje liever niet bij de DSM-naam noem.

  1. Mooi stuk Bianca. Er zit nog een randje aan: als je wel degelijk psychische klachten hebt die niet onderdeel uitmaken van je diagnose/dbc/zorgpad, dan is daar bij de psychiater geen ruimte voor. “Dat hoort niet perse bij uw diagnose”. Nee, maar wel bij mij en ik heb er meer last van dan van hetgeen u beweert dat ik heb.

    Like

    1. Dank je Miranda. Je aanvulling is inderdaad ook van belang in de algehele situatie met de DSM. Er ontstaat vaak een eenzijdige, overmatige focus op de klachten die bij de DSM-diagnose horen, waarbij zowel eigenschappen van mensen als ook serieuze klachten die niet bij de diagnose passen, nauwelijks nog gezien worden.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s