Laat een einde komen aan het eeuwig “herstel”!

Vanwege de titel zal ik het direct recht proberen te zetten: De “herstel” beweging in de psychiatrie heeft veel goeds gebracht. Zij heeft veel mensen met vernietigende ervaringen in de psychiatrie geholpen om weer wat eigen regie te pakken. Dat was in ieder geval een belangrijke stap voor iedereen die zich het slachtoffer voelde van een bestaan dat geregeerd werd door diagnose en medicatie. Het werkte bekrachtigend om weer te willen en durven leven, in plaats van slechts lijdzaam te overleven.

Desondanks zitten er kanten aan het “herstel” verhaal waar ik bepaald minder enthousiast over ben, en waarvan ik denk dat het misschien wel anders zou moeten. Dit zijn zelfs elementen die over het algemeen een belangrijke plaats krijgen in het gebeuren rondom ervaringsdeskundigheid en herstel.

Laat ik dit uitleggen aan de hand van een citaat uit mijn map van de cursus “Werken met eigen ervaring”:

Een van de belangrijkste lessen die ik heb moeten leren is dat herstel niet hetzelfde is als genezing. Ik heb 21 jaar met deze ziekte geleefd en ik leef er nog steeds mee. Ik mag daarom aannemen dat ik nooit “genezen” zal zijn, maar dat ik op weg ben naar herstel. Herstel is een proces, geen doel in zichzelf. Herstel is een houding, een strategie om de dag en de dagelijkse uitdagingen de baas te worden. Voor mij betekent dat dat ik weet dat ik bepaalde beperkingen heb en dat er dingen zijn die ik niet kan. Maar in plaats van toe te staan dat ik daardoor wanhopig word en het hoofd in de schoot leg, heb ik geleerd dat de wetenschap van wat ik niet kan me ook laat zien wat ik wel kan.”

Aldus Pat Deegan, gediagnosticeerd met schizofrenie, en een van de belangrijkste grondleggers van herstel. Vanuit haar situatie gesproken, wijze woorden, die ook getuigen van veel levenskracht en moed.

Het probleem van de gegeneraliseerde herstelvisie.

Wat mij nu opvalt is dat Deegan hier heel netjes voor zichzelf spreekt. Desondanks is het precies dit idee over herstel dat wijd uitgedragen wordt voor iedereen. Natuurlijk wel met de altijd alles oplossende toevoeging dat het voor iedereen anders is. Zo kun je niet meer redelijkerwijs op onwaarheden genageld worden: als iemand het er niet mee eens is, is het voor die persoon gewoon anders. Dat lijkt een handige oplossing om een abstract concept dat op mensen van toepassing gemaakt wordt ( in dit geval “herstel”) naar iedereen zijn zin te maken. Toch lijkt het mij niet juist.

Eigenlijk lijkt het zelfs een beetje op de manier waarop diagnoses soms te pas en te onpas opgerekt worden om maar te kunnen blijven verdedigen dat iemand het heeft, ondanks een belangrijk gemis aan precies de symptomen die toch als kern van de diagnose verondersteld worden. En net als daar kan het ook hier ten onrechte de indruk wekken dat volledige gezondheid onbereikbaar geworden is. Er is in beide gevallen sprake van beperkingen, die impliciet zowel absoluut gemaakt worden als ook significant te onderscheiden van die van “gezonde” mensen.

Beperkingen van het woord “herstel”, en meer beperkingen door het als iets oneindigs te zien!

Hoe positief ook vanuit bepaalde uitzichtloze omstandigheden in de psychiatrie, het woord “herstel” impliceert toch echt dat het niet verder kan gaan dan iets terug in orde maken. Een ontwikkeling die op een hoger niveau uitkomt dan voor de crisis, lijkt bij het gebruik van het woord “herstel” al uitgesloten. Even hoog uitkomen is het eeuwige en onbereikbare ideaal waar je de rest van je leven aan mag gaan wijden.

Dit terwijl het zelfs vanuit medisch perspectief lang niet altijd waar is dat iemand die flinke psychische problemen gehad heeft, nooit meer volledig gezond zou kunnen worden. Het lijkt wel of heel de herstel-beweging meegetrokken wordt in een reactie op de meest vernietigende medische prognoses die er uitgedeeld zijn.

Het ligt eigenlijk ook wel voor de hand dat de mensen die genezen minder invloedrijk zijn in de herstelbeweging. Mensen voor wie herstel een doel is dat ze bereiken en achter zich laten, zullen over het algemeen verdergaan met een leven dat niets meer met psychische aandoeningen te maken heeft, en zich minder betrokken blijven voelen bij de herstel-beweging. Die blijft zodoende grotendeels in handen van mensen die niet genezen, ernstig getraumatiseerd zijn in de psychiatrie, of niet durven te geloven dat ze genezen zijn.

Zo wordt er toch een wat scheef beeld van herstel gecultiveerd. Dat zou ik graag anders zien want ik vind het ontmoedigend. Het dreigt mij aan te trekken tot de groep die niet durft te geloven dat ze genezen zijn, en precies daardoor inderdaad niet kan genezen. De prognose van mijn laatste psychiater komt me in ieder geval beduidend gunstiger voor dan wat ik keer op keer ervaar in mijn omgang met de herstelbeweging.

In deze ontmoediging door omgang met de herstelbeweging – die, ik zeg het nog maar eens, ook juist beduidend bekrachtigende elementen in zich heeft – gaan het idee dat ik mezelf nooit meer als een werkelijk geestelijk gezond persoon zou kunnen zien en de “wetenschap van wat ik niet kan” (uit het citaat van Deegan) hand in hand.

De “wetenschap van wat niet kan” als beperking en bevrijding…!

Een aanzienlijk deel van mijn leven ben ik bezig geweest om een wetenschap van wat ik niet kan op te bouwen. Uiteindelijk is de meest zekere kennis die ik heb kunnen verwerven over wat ik niet kan: dat ik niet met zekerheid kan achterhalen wat ik ècht niet kan. Soms lukken dingen niet, dat is duidelijk genoeg. Maar wanneer wordt dat tot een bewijs dat ik het ook echt niet kan? Of zelfs tot een bewijs dat ik het ook niet kan leren?

Wel ben ik tot het inzicht gekomen dat een overmatige focus op, en intensiteit van emotionele ervaring bij mijn eigen fouten en tekortkomingen een belangrijke rol spelen in mijn psychische problemen. Het bewust bedrijven van een wetenschap van wat ik niet kan, toont mij dus in eerste instantie altijd zeer duidelijk en indringend dat ik helemaal niets kan.

Dat is ook echt waar, want er is niets dat ik onder alle omstandigheden perfect kan doen. Alleen van deze wetenschap word ik bepaald niet beter.

Tot ik ook “gezonde” mensen ga meenemen in mijn wetenschap van het niet kunnen, en ik erachter kom dat (in mijn interpretatie van “kunnen”) ook zij helemaal niets kunnen…!

Dat is mijn ingang om weer te kunnen zien wat ik allemaal wel kan. Pas hiermee verwerf ik het uitzicht dat ik niet eeuwig gedoemd hoef te zijn tot een proces dat hoe dan ook nooit meer helemaal gezond kan worden, en dat in de aard van het woord niet hoger kan komen dan het begonnen is.

Pas in deze wetenschap van wat gezonde mensen ook niet kunnen, heeft mijn herstel kans om zijn doel te bereiken, en over te gaan in ontwikkeling als mens!

Advertenties

6 gedachtes over “Laat een einde komen aan het eeuwig “herstel”!

  1. Ben blij met alle kritische opwerpingen tegen en voor het ‘herstel’ concept. Wil echter een kleine relativering aanbrengen van het mooie betoog van Bianca. Het idee van ‘herstel’ als houding, als manier om… is ontstaan in reactie op iets. We komen uit een tijd waarin het zwart-wit denken in de psychiatrie overheerste: je hebt een psychiatrische ZIEKTE, waarvan je kunt genezen of niet. In dat laatste geval was je uitbehandeld en kon je met symptomen de rest van je leven op het inrichtingsterrein blijven wonen. Totale invaliditeit. Een soort alles of niks, dus. Op dat zogenaamde ‘niks’ is een reactie gekomen. Eerst met de rehabilitatiebeweging en in het kielzog daarvan de herstelbeweging: als je iets op je bordje hebt liggen dat niet zomaar verdwijnt, wil dat niet zeggen dat je totaal invalide bent. Je kunt daaromheen, ondanks of juist dankzij, allerlei ontwikkelen en doen. En dat wat op je bord ligt en niet zomaar overgaat, daar kun je mee leren omgaan en mee leren leven. Je kunt er aanpassingen voor treffen, leren er op vooruit te lopen, plannen maken voor slechte tijden…
    Ik denk dat deze context van belang is. Meer nog: het hersteldenken is in eerste instantie vooral zinvol geweest voor mensen die zogenaamd chronisch en opgegeven waren en zichzelf ook zo leerden zien. Daar is het een hoopvol idee geworden, een visie met perspectief.
    Maar de kern van herstel is wel dat je je eigen weg zoekt, ervaart wat er bij je past aan visie, ideeen, perspectief op wat er gaande is. Als dat te vinden is onder de noemer van herstel, fijn. Past jou andere woorden, ideeën of visies of je eigen vormen daarvan, dan is dat even goed. Het laatste dat bedoeld is met het herstelidee is een nieuw dwingend dogma, een keurslijf van hoe het zou moeten… als dat er nu van gemaakt is, ligt dat aan mensen… niet aan een van origine zeer hoopvol gedachtengoed…
    Wilma

    Liked by 2 people

    1. Bedankt Wilma voor je toevoegingen. Die lijken me zeker zinvol en verhelderen de zaak voor mij ook nog meer. Ik heb de indruk dat jij heel veel goed werk gedaan hebt voor de herstelbeweging en nog steeds de gedrevenheid en de potentie hebt om hiermee door te gaan, ondanks dat zulk werk psychisch juist heel belastend kan zijn. Daar heb ik bewondering voor en ik hoop dat het je gaat lukken om weer nieuwe impulsen van verbetering te gaan geven aan de herstelbeweging en aan De Nieuwe GGZ!
      Ergens zou ik dat zelf ook willen trouwens, maar weet niet helemaal hoe ik dat het beste aan kan pakken, en ook niet of het op dit moment eigenlijk wel goed is voor mijn eigen herstel. Ik heb voor mezelf het gevoel dat het nu beter is om vooral veel te investeren in activiteiten die juist helemaal los staan van GGZ en mijn psychiatrisch verleden. Maar ik heb zelf ook heel wat meegemaakt in de GGZ en weet daarom hoe belangrijk het werk is dat jij en andere ervaringsdeskundigen doen, en dat er nog veel verandering nodig is voordat de GGZ werkelijk goed kan zijn voor de geestelijke gezondheid van iedereen die ermee te maken krijgt.

      Liked by 1 persoon

  2. Mooi! Zowel je blog in eerste instantie, als de reacties van Wilma en jou, Bianca!
    Voor mijzelf sprekend, is het ook geen ‘alles of niets’ of ‘het één óf het ander’. Er zijn verschillende aspecten, “levensdomeinen”, waarvan ik kan zeggen, dat ik er van ‘genezen’ ben, vrij van ben .. Zoals afhankelijkheden van (‘ouder’-) oordelen (en van anderen), ‘chronische’ depressiviteit en hypomanie. (Geen enkele onzekerheid, dat ik daarin nog zal ‘uitglijden’). Maar, een ‘gecontroleerde’ verslaving (-s gevoeligheid) blijft bij me bijvoorbeeld, net als mij teveel richten op ‘zorgen voor de ander’, i.p.v. toch eerst maar zorgen dat mijn eigen’dingen’ op orde zijn.. Nou ja, zoiets. Dus, voor een aantal aspecten ‘genezen’ en voor enkele andere blijvend (vooralsnog) aan het ‘herstellen’, … leren … accepteren … 😉

    Like

  3. Verslaafd aan het leven zijn noopt mij t.z.t. naar middelen buiten mijzelve te grijpen, al naar gelang de omstandigheden. Als kind al kon ik wel ’n setje gebruiken en daar is weinig aan veranderd. Alles geheel uit eigen vrije wil, geniet ik van deze luxe die ik overigens grotendeels aan mijn ouders te danken heb.

    Like

  4. Alles draait om in beweging komen. Juist door steun van anderen kwam ik in beweging. Dat was wat ik nodig had om in de weerstand te komen tegen al die mitsen en maren en tegen al die bedenkingen. Bedenkingen naar mezelf en uit mijn omgeving. Nu achteraf besef ik dat soms zelf en anderen niet wisten wat ze met iemand met een dergelijke achtergrond als ik aan moesten.
    . Door al DEZE factoren loop je inderdaad een grote achterstand op in alle levensgebieden. Als je daar niet bij stil staat dooft langzaam de kaars uit. Ondanks alle goede bedoelingen wordt je een ontworteld en teleurgesteld mens die steeds meer moeite heeft een eigen identiteit op te bouwen. Maatschappelijk herstel en volwaardig burgerschap lijkt dan verder weg dan ooit. Mijn persoonlijke droom en de daarbij behorende verwachtingen moest ik in een razendsnel tempo bijstellen.

    Inderdaad kan ik een waslijst opsommen met wat ik niet of in minder mate goed kan(en ik weet niet eens zeker of dit zo is). En een even grote waslijst met zaken waar mijn hart niet ligt. Maar dit zegt nog niets over mijn intelligentie, draagkracht of belastbaarheid van mijn geestelijk en verstandelijk vermogen.

    Een paar mensen in mijn omgeving bleven in mij als persoon investeren en geloven. Het was voor allen een moeizame tijd. Zij bleven duwen en trekken aan me zodat ik zelf weer in beweging kwam. Deze mensen zijn de helden en hadden een lange adem, zij gaven me het gevoel dat ik de moeite waard was. Ik begon weer langzaam zelfvertrouwen, eigenwaarde en hoop te krijgen, tenslotte werd ik zelfverzekerder en nam met het woordje ‘nee’ geen genoegen meer. Zo ontstond er ruimte, ruimte waarin ik het belangrijkste basiselementen van mijn zijn diep in mezelf kon verankeren, creativiteit, enthousiasme, inspiratie – HOOP. Persoonlijke groei en ontwikkeling staat voor mij voor Herstel!! Gelukkig was er ondanks mijn agressieregulatie therapie nog wat boosheid blijven zitten waardoor ik langzaam overeind krabbelde. Wat Deegan eigenlijk naar mijn mening zegt, neem je verantwoordelijkheid voor jezelf en je eigen proces en je kansen zullen stijgen! Ik kan mezelf eerlijk gezegd niet herinneren dat iemand ooit gezegd heeft dat het leven gemakkelijk zou worden.

    Like

    1. Een onderwerp dat veel los maakt! En terecht, omdat het domein van “herstel” ook zo zeer verbonden is aan het hervinden van HOOP, vanuit de diepste wanhoop. Een herkenbare omschrijving, Toon Walravens, van de teleurgestelde en ontwortelde mens, die dreigt uit te doven! Al te herkenbaar! Wat dat betreft geeft Deegan volgens mij ook de juiste boodschap, als ze oproept om verantwoordelijkheid voor jezelf te nemen.

      Dat was ook precies waar ik niet, en niet in het minste, in geloofde toen ik mij existentieel ontkend voelde door een diagnose die mij niet verenigbaar leek met mijn bestaan, zodat iedere waarneming die ik deed en iedere innerlijke gedrevenheid mij onbetrouwbaar toescheen, want komend van iets of iemand die ik niet kon of wilde zijn, en die ik niet kon kennen bovendien. Een voorstelling van zaken die iedere eigen verantwoordelijkheid volstrekt onmogelijk maakte.

      Als het om het bereiken van het keerpunt vanuit die situatie gaat, zijn daar voor mij geen woorden meer voor. Maar dat is mijns inziens wel iets dat óók verbonden is aan het concept van “herstel”, en wat dit concept zo krachtig maakt.

      Toch kwam het voor mij niet voort uit een hoop op herstel die zou worden ingegeven door de herstelvisie, want die kende ik toen nog niet echt, al denk ik dat ik er soms wel degelijk wat flarden van heb zien rondzweven in de psychiatrie om me heen. Maar de herstelvisie had mij in die situatie ook niet kunnen helpen. Ik had het ècht nodig om erkend te worden door een psycholoog als degene die ik zelf meende te zijn als de bewuste noodlottige diagnose er niet geweest was. Voor mezelf kan ik me een herstel met behoud van die diagnose, dus ook echt niet voorstellen. Het hersteldenken komt over het algemeen echter niet zo zeer aan de diagnose, maar wil “slechts” hoop bieden op een waardevol leven met de diagnose. Op zich heel mooi en waardevol, maar zo lang ik moest geloven in een diagnose die in tegenspraak was met mijn mogelijkheid tot zelfkennis en volwaardig contact met anderen, was dit voor mij simpelweg niet met “waardevol leven” verenigbaar!

      Misschien is dit dan uiteindelijk mijn eigen tekortkoming geweest, een zeker onvermogen tot relativeren (van de zeggingskracht van een diagnose, in dit geval) en vooral ook tot het onafhankelijk van anderen in mezelf geloven. Toch, hoe ingrijpend ook, dit hoeven geen “beperkingen” te zijn waar ik de rest van mijn leven tegenaan blijf lopen. Over de zeggingskracht van diagnoses heb ik al veel bij geleerd, bijvoorbeeld, en ik kan dit bovendien generaliseren naar andere dogma’s en overtuigingen waar anderen al te overtuigd van zijn en/ of teveel autoriteit over hebben om mij in eerste instantie nog de indruk te laten dat er twijfel aan mogelijk is. Enige afhankelijkheid van het oordeel van anderen zal ik wel willen behouden, als onderdeel van mijn menselijkheid, maar enige basisveiligheid in het geloof in mezelf heb ik al wel kunnen opbouwen sinds de crisis, en die mag ik denk ik nog wel wat verder opbouwen. Dat zie ik als onderdeel van mijn genezingsproces, maar valt tegelijk ook samen met “herstel”. Het inhalen van “achterstand in alle levensgebieden” is voor mij explicieter onderdeel van “herstel”, maar tegelijk ook van belang voor mijn “genezing”.

      Maar de kern van de zaak gaat voorbij aan het formele onderscheid tussen genezing en herstel, en slechts 1 woord in dit verhaal geeft aan wat werkelijk essentieel is: HOOP.

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s