Is filosofie compatibel met mijn vrije wil??

In de serie “Over de oorsprong van mijn filosoferen in de psychiatrie” was ik als volgende van plan om te schrijven over de hoop die ik in de filosofie gevoeld heb. Maar mijn huidige toestand is daar al te ver van verwijderd. Weliswaar ben ik niet extreem wanhopig, maar toch best een beetje vertwijfeld. Hopelijk zal de lezer daar enig begrip voor kunnen opbrengen, en inzien dat alles wat ik afbrand, tegelijk iets is wat mij zeer aan het hart gaat. Alleen daarom kan alles wat eraan scheelt, mij ook werkelijk veel schelen.

Het schip van de wetenschap heb ik min of meer achter mij verbrand. In mijn vorige stuk (Wetenschap en Waarheid) heb ik niet eens alle redenen daarvoor benoemd. Ik zal hier proberen een wat completere opsomming te maken.

  • Alle vitale aspecten van de menselijke ervaring vallen totaal buiten het bevattingsvermogen van de wetenschap.
  • De wetenschappelijke methode is alleen geschikt om waarheden vast te stellen die zelf aan de wetenschappelijke methode beantwoorden; alles waar meetapparaten en methodes geen vat op krijgen, of wat niet reproduceerbaar is, wordt buitengesloten.
  • Wetenschappers houden zich te vaak niet echt aan de wetenschappelijke methode om “de wetenschap” tot iets betrouwbaars te kunnen maken.
  • Het is sowieso een illusie om te denken dat wetenschappelijke bevindingen volledig betrouwbare kennis opleveren.
  • Publicatie en andere bronnen van geld en status zijn belangrijker dan de vraag of het onderzoek echt waardevol is.
  • Er wordt enorm langs elkaar heen gewerkt. Negatieve resultaten worden meestal niet gepubliceerd. Ondanks het internet is er vaak onvoldoende communicatie tussen onderzoeksgroepen die ergens anders op de wereld of vanuit een andere invalshoek met hetzelfde onderwerp bezig zijn. Hierdoor worden onder andere massa’s proefdieren tamelijk zinloos verspild.
  • Een groot deel van het werk bestaat uit stomvervelend repetitief werk, pietepeuterig prutserig aanpaswerk, mislukkingen, en andere ellende.
  • Om echt iets te kunnen betekenen, moet je je eerst met eindeloos geduld opwerken door jarenlang een willoos inschikkelijk radertje in het systeem te zijn.

Normaal gesproken zou van beide laatste redenen wel gezegd kunnen worden, “dat hoort er nu eenmaal bij, je moet er iets voor over hebben”. Echter gezien alle voorgaande bezwaren, wordt de totale lijdensdruk voor mij in de wetenschap wel onderhand ondraaglijk.

Maar nu dan de filosofie. Ondanks de mooie ervaringen die ik daarmee heb, waarvan ik hoop dat het me later nog wel zal lukken om erover te schrijven, zie ik verder gaan met filosofie studeren ook niet echt zitten.

Een aantal redenen daarvoor:

  • Zelfs de studie-adviseur zegt dat je het niet moet doen om werk mee te vinden. Ik zie het echt niet zitten om nu nog een master-opleiding te gaan doen waar ik geen werk mee zal kunnen vinden.
  • Het grootste deel van filosofie studeren bestaat niet uit filosoferen, maar uit het leren van wat filosofen in het verleden bedacht hebben, en het uitgebreid herkauwen hiervan volgens de regelen der kunst.
  • De meeste filosofische artikelen van enige betekenis zijn al duizenden keren geherkauwd en weer uitgespuugd, zodat ik vaak door walging overmand word op het moment dat ik een opdracht krijg die erop neer komt dat ik dit herkauwsel ook nog eens tot me neem en uitspuug in de vorm van een paper.
  • De ratio wordt op grote schaal verafgood en men vindt het vanzelfsprekend dat het goed zou zijn om iets te doen of laten enkel omdat het rationeel zou zijn.
  • Hoe langer ik studeer, hoe minder ik me nog betrokken en geïnteresseerd voel bij de denkbeelden uit de filosofie waarover ik leer.
  • De academische filosofie kent een groot deel van dezelfde nadelen als de wetenschap, zoals het hiërarchische (en archaïsche) systeem waarin men met eindeloos geduld saai werk volgens de voorgeschreven vorm dient te doen om diploma’s en andere mijlpalen in het verwerven van status te behalen. Zonder deze status kan men het in principe ook wel schudden om serieus genomen te worden.
  • In het leven buiten de academische filosofie worden “filosofische problemen” vaak niet serieus genomen en als onnodig problematiseren gezien. Ondanks het feit dat ik zelf vrij sterk de neiging heb om te problematiseren met de volle overtuiging dat dit terecht is, heb ik regelmatig de indruk dat de filosofie hierin overdrijft!
  • Het lijkt me geen goed idee om mijn neiging tot problematiseren nog groter te maken dan die al is.
  • In de 20ste eeuw is de filosofie al meerdere malen dood verklaard en ik begin te begrijpen waarom; er is al zoveel gepiekerd en geabstraheerd dat het lijkt of verder denken alleen maar verder bij het leven vandaan gaat. Het werkelijk ervaren van het leven valt niet te vangen in abstracte denkbeelden.

In de 20ste eeuw heeft de filosofie dus een aantal malen een tentamen suicidii gedaan. Bij het huidige beeld dat de filosofie mij toont, twijfel ik tussen ritueel begraven en een psychose waarbij negatieve symptomen op de voorgrond staan. Natuurlijk is het wel wat misplaatst om de psychiater van de filosofie te willen uithangen, en het zou ook best “gewoon” een depressie kunnen zijn…Maar in ieder geval ziet het er niet uit als iets waarbij ik enige behoefte voel om er deel van uit te maken!!!

Overigens heb ik dit semester ook een docent die het positiever inschat. Hij verkondigt herhaaldelijk met kracht dat het niet waar is dat de filosofie al 2000 jaar geen vooruitgang meer gemaakt heeft! Dit, wat jullie in mijn college leren, dat is echte vooruitgang! De vrije wil is compatibel met determinisme, en daar hebben we deze eeuw nog helemaal NIEUWE argumenten voor bedacht!!

Ondanks alle argumenten zie ik het determinisme helemaal niet zitten, maar de vrije wil wel! Zelfs al heb ik het erg moeilijk met de verantwoordelijkheid die deze vrije wil met zich meebrengt. Ik moet zelf mijn weg kiezen in het leven! De relevante vraag is nu, of mijn vrije wil nog wel compatibel is met filosofie studeren! De echte, problematische vraag is, zal ik in deze maatschappij überhaupt mogelijkheden kunnen vinden die compatibel zijn met mijn vrije wil?

Advertenties

4 gedachtes over “Is filosofie compatibel met mijn vrije wil??

  1. Prachtig artikel, heel diepgaand. Ben het volledig met je eens.
    En dan die slotvraag… Niet gemakkelijk. Misschien kan je een evenwicht zoeken.
    Iets doen waar je nog iets van plezier aan beleeft, zodat je financieel kan meedraaien in onze maatschappij. Zodat je enkel het nodige hoeft te doen en toch kan blijven meedraaien. Buiten die verplichtingen heb je dan ruimte om te doen wat jouw vrije wil wenst te doen (binnen bepaalde grenzen natuurlijk).
    Of… je kan ook buiten de maatschappij leven. Dan kan je geen beroep doen op de maatschappij bij problemen, maar je bent wel vrij. Meedraaien in de maatschappij kan ook een vrije keuze zijn, als je jezelf niet beperkt tot afhankelijkheid van de maatschappij.
    Ik denk dat vrije wil goed is als het bijdraagt aan het mens-zijn. Dwaze dromen zijn ook vrije wil, maar ze dragen niet bij tot het mens-zijn. Je kan je vrije wil gebruiken om jezelf te ontwikkelen, jezelf te onderzoeken en zo sterker te worden. Je kan ook je vrije wil gebruiken om een dwaze droom na te streven. Je wil bijvoorbeeld naar Mars vliegen. Je hebt de middelen al niet en misschien ook de kennis niet. Dan heb je misschien heel je leven je vrije wil nutteloos aan een dwaze droom besteed.
    Als er andere mensen zijn die vinden dat zij jou hun wil kunnen opdringen, dan kom je natuurlijk ook niet verder. Niet gemakkelijk.
    Ik denk dat je de belangrijkste vragen stelt om de vrije wil goed te gebruiken. Je stelt de wetenschap, filosofie, maatschappij, het onderwijs, het leven en jezelf in vraag.
    Dat zijn de vragen die misschien nieuwe deuren openen. Misschien is dat de deur naar echte vrije wil en hoeft het helemaal niet depressief aan te voelen. Misschien biedt dit nieuwe mogelijkheden.

    Vriendelijke groet

    Like

    1. Bedankt voor je reactie Internettoerist! Mooi dat je er zo diep op ingaat ook. Soms reageer ik niet zo snel of helemaal niet omdat ik niet teveel aan het internet gebonden wil zijn, vooral in het “echte leven” wil leven, waarop internet een aanvulling en geen inbreuk moet zijn. Dat terzijde, moet ik op de een of andere manier aan mijn lezers kenbaar maken maar weet er niet helemaal de juiste vorm voor nog.
      Wat betreft jouw reactie nu dus, ik ben wel benieuwd hoe jij bepaalt wat er bijdraagt aan het mens-zijn, en wanneer dromen dwaas zijn? Ik denk namelijk dat naar de maan vliegen ook als dwaas beschouwd is, terwijl tegenwoordig veel mensen juist enorm geïnspireerd zijn doordat het WEL bleek te kunnen. Aan de andere kant, het kan voor een individu inderdaad wel een -al dan niet schijnbare- verspilling van zijn leven betekenen om alles te geven om iets na te streven wat hij of zij nooit zal bereiken. Het is gewoon heel moeilijk om in te schatten of iets werkelijkheid kan worden of niet, en zelfs als vrij zeker is dat het kan, of het ook werkelijk zal gaan lukken. Ergens is dat onbepaalde juist ook mooi aan het leven, en maakt het spannend. Soms maak ik het TE spannend omdat ik te sterk ervaar dat mijn leven op het spel staat en dat ik werkelijk kan verliezen, alles verliezen. Het is dus een beetje de kunst om ondanks die aanhoudende dreiging de realiteit aan te blijven nemen en er met de vrije wil een interactie mee aan te gaan, die zich wel bewust is van ellende en gevaar, maar zich er niet door laat overspoelen, en binnen het hele netwerk zijn eigen spel weet te spelen, de eigen regels weet te combineren met vanuit de omgeving opgelegde regels. Het spel van het “mens zijn”, dat altijd met de dood eindigt en waarin we toch iets te winnen willen hebben!

      Op zichzelf word ik daar niet depressief van, wel erg gespannen!
      Waar ik depressief van word, is vooral de minderwaardige positie die ik nu in de maatschappij ervaar, alsof ik inderdaad minder goed ben in het “mens-zijn” dan de meeste anderen, iets waar ik het helemaal niet zo mee eens ben eigenlijk! Waar ik ook depressief van word, is dat er maar zo weinig mensen lijken te zijn die ongeveer hetzelfde denken en dezelfde dingen belangrijk vinden als ik. Opnieuw de vraag opwerpend of ik dan toch niet helemaal mens ben of zo. Verschillen zijn leuk, maar niet als je helemaal nergens meer gezellig aan mee kan doen!

      Het is nu de kunst voor mij om ook dat als uitdaging in het spel van “mens-zijn” te zien, en ondanks de angst en de negatieve ervaringen die ik in het verleden ervaren heb, te blijven zoeken en proberen. Ik heb daarin ook al wel het een en ander bereikt, maar als ik weer eens ergens ontevreden over ben, kan ik dat vaak nog te makkelijk uit het oog verliezen. Maar ook dat lijkt me best wel menselijk, eigenlijk!

      Liked by 1 persoon

      1. Dank je wel voor het uitgebreide en open antwoord.

        Wat dwaas is en wat niet, moet elk voor zichzelf uitmaken. Voor mezelf zijn dingen die stress, zorgen, verplichtingen en tradities met zich mee brengen, dwaas. Als iemand een droom nastreeft, waarbij de hele omgeving gedwongen in meegesleurd wordt, dan is dat voor mij dwaas. Een voorbeeldje van dwaze dromen in de maatschappij (voor mij toch 😉 )… Heel je leven hard werken, stress hebben, van a naar b hollen, vijanden maken, om een mooi huis met veel luxe, een dikke wagen en status te bemachtigen. Als alles bereikt is, er een paar jaar van genieten (als dat nog kan) en dan sterven. Wat had dat voor nut? Nooit tijd gehad voor iets, altijd gejaagd geweest. Het is echter jammer als anderen verplicht worden hetzelfde te doen. Als ik met een goed gevoel aan mezelf kan werken en rust vind, dan is dat voor mij goed. Maar dat is persoonlijk natuurlijk. Je geeft een mooi voorbeeld voor inspiratie, naar de maan vliegen. Zal het bereiken van de maan het leven als mens verbeteren? Zullen we gelukkiger worden en rust vinden? De mens zoekt altijd naar dingen buiten zich om te bereiken, maar misschien is er innerlijk iets veel mooiers en duurzamer te bereiken. Toch voelen weinigen zich daartoe aangetrokken. Als men tegenwoordig geen interesse heeft in het materiële of rijkdom, dan wordt men eerder als ‘afwijkend’ beschouwd. Men staat al klaar met een ‘stoornis’.
        Het is dus in mijn ogen heel belangrijk om zelf te bepalen wat al dan niet dwaas is en je niet te laten beperken door opvattingen van anderen.

        Ik voel wat je bedoelt. Mooi beschreven.

        Dat bedoel ik. Jij krijgt een gevoel opgedrukt als “minderwaardig” in positie. Maar dat wordt vaak opgelegd door mensen die anderen meesleuren in hun (voor mij toch) dwaze droom. Heel herkenbaar, het gevoel hebben dat niemand je begrijpt en het lijkt alsof je de enige bent. Misschien ben jij wel MEER mens dan de anderen. De meeste hollen als robots mee met de rest. Dat noem ik niet bepaald bewust mens-zijn. Daar heb ik afstand van genomen. Als men echt ergens wil bij horen is dat natuurlijk wel een probleem.

        Ja, het is een beetje koorddansen.

        Vriendelijke groet

        Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s