Zelfstigma of ziekte-inzicht?

Het zelfstigma wil niet dood.

Na mijn mooie uitspraken over het doden van zelfstigma (blog post over U-lab) werd het mij pas goed duidelijk hoe sterk mijn zelfstigma eigenlijk nog is. Het is waar, ik wilde het verslaan met moed omdat ik het beschouw als een vorm van angst. Maar de angst weet iedere keer weer hulp te krijgen van mijn verstand.

Ik wil het zelfstigma achter me laten, niet langer geloven dat ik mislukt ben als mens en niet te accepteren voor anderen, door een of andere hersenziekte die mij fundamenteel beperkt. Eigenlijk is het sowieso dwaas en zelfdestructief om daar ook maar iets van te geloven, aangezien het niet eens duidelijk is of er bij mij überhaupt sprake is van een echte hersenziekte en daaruit voortvloeiende fundamentele beperkingen.

Vandaar dat ik het allemaal van me af wilde schudden. Geen beperkingen meer zien waar ze niet zijn, en vol goede moed mijn mogelijkheden in het leven gaan verkennen. Dat was wat ik van plan was, toen ik schreef dat mijn zelfstigma dood moest.

Maar het wil niet lukken. Mijn grootste angst, volgens mij de kern van mijn hele psychologische problematiek, wil mij niet met rust laten. Dit is de angst waar het zelfstigma over spreekt: De angst voor mislukking als mens en voor sociale isolatie.

Deze angst krijgt dus steeds weer hulp van het verstand. Ik heb een hele catalogus aan psychiatrische symptomen in mijn hoofd, en het gebeurt schrikwekkend vaak dat mijn gedrag overeenkomst vertoont met iets dat daar in staat. Hoe kan ik er dan zeker van zijn dat hetgeen ik wil afdoen als mijn zelfstigma niet in werkelijkheid de drager van mijn ziekte-inzicht is?

Ziekte-inzicht.

Het is algemeen bekend dat ziekte-inzicht noodzakelijk is om zelfstandig te kunnen leven met een psychische aandoening. Wie zich niet van de eigen beperkingen bewust is, zal er steeds weer in blijven vastlopen. Bovendien zullen andere mensen het probleem beter kunnen zien dan de persoon zelf. Dit is een situatie die ik absoluut zou willen vermijden.

Ik ben me er wel degelijk bewust van dat ik in enig opzicht psychisch abnormaal ben, en dat deze abnormaliteit de neiging heeft om lijden en disfunctioneren te veroorzaken. Wat dat betreft zou ik dus moeten instemmen met het ziekte-begrip. Maar om echt te kunnen spreken van ziekte-inzicht is dit nog niet voldoende.

In DSM – ziektes zie ik echter niet zoveel als verklaringsmodel voor mijn problemen. Ik ben er ook niet echt mee geholpen. Ik kan mezelf helpen met mijn eigen inzichten, die ik kan aanvullen met inzichten van anderen. Inmiddels heb ik zelf een behoorlijk volledig verklaringsmodel opgebouwd vanuit psychologische eigenschappen, omstandigheden en gebeurtenissen in mijn leven, geheel buiten het concept van DSM-ziektes om. Er zijn wel DSM-ziektes die voldoende raakvlakken hebben voor mij om ze als diagnose te accepteren binnen het zorgstelsel. Maar dat is nog iets anders dan echt geloven dat die DSM-ziektes echt zijn “wat ik heb”.

Eigenlijk vind ik zelf dat ik hiermee voldoende zelfinzicht en zelfs ziekte-inzicht heb, en in principe klaar zou zijn om zelfstandig aan mezelf te werken en mijn leven vorm te geven.

MAAR. Ik krijg ook te maken met andere mensen, die echt niet allemaal zonder meer in mijn eigen verklaring van mezelf geloven. Andere mensen denken ook zelf, en zij kunnen gemakkelijk een in hun ogen volledig sluitende verklaring van mijn gedrag hebben van het soort dat hersenziektes en fundamentele beperkingen veronderstelt. Steeds als ik te maken krijg met zo’n “vijandelijk” verklaringsmodel of zelfs een persoon die erin lijkt te geloven, loop ik het risico teruggeworpen te worden op mijn zelfstigma. Dan heb ik opeens niet meer de moed om het te willen verslaan. Dan is het opeens niet meer het zelfstigma, maar juist het ziekte-inzicht dat ik niet onder ogen wil zien waarmee ik mezelf blokkeer in het leven.

Geloof en twijfel.

Afhankelijk van hoe ik me voel en wie ik tegenkom, heb ik andere overtuigingen over mezelf. Als ik me goed voel, geloof ik in mezelf. Als ik me slecht voel, loop ik veel risico in mijn zelfstigma te gaan geloven. Maar zodra dat gebeurt, blijf ik me veel langer en intenser slecht voelen, en dat niet alleen. Als ik in mijn zelfstigma blijf geloven, maakt mijn grote angst zichzelf waar: Het doet mij mislukken in het leven, voorkomt dat ik geaccepteerd kan worden door anderen en drijft mij tot sociale isolatie.

Ieder moment dat ik enigszins evenwichtig ben in gevoel en verstand, zie ik in dat het zelfstigma niet goed voor me is. Toch is er geen absolute zekerheid over mogelijke fundamentele beperkingen waar ik zelf geen inzicht in heb. De absolute zekerheid die ik zou willen, is onmogelijk te verkrijgen, maar daarin ben ik niet alleen. Andere mensen hebben ook geen absoluut inzicht in zichzelf of hun beperkingen.

Eigenlijk is er geen werkelijk verschil tussen mezelf en mensen die nooit een psychiatrische diagnose opgeplakt gekregen hebben. Alle problemen waar ik mee te maken krijg, zijn deel van de “menselijke conditie” en niet specifiek voor een ziekte. Dat ik de neiging heb om veel problemen intenser te ervaren dan “gezonde” mensen, doet daar niets aan af. Alleen als ik daarin geloof, kan ik mezelf helpen…Maar ik kan het twijfelen nog altijd niet laten!

Advertenties

2 gedachtes over “Zelfstigma of ziekte-inzicht?

  1. Dit is zo herkenbaar. Eigenlijk had ik ook iets willen zeggen over het ‘vastgeroeste’ DSM systeem, maar zag dat ik niet de enige was. Laten we het erop houden, dat deze richtlijnen, die de meeste hulpverleners hanteren, mij ook geen windeieren hebben gelegd.
    Na ruim twintig jaar van dit geneuzel, was ik het zat. Misdiagnoses hadden mijn leven behoorlijk vergald.
    Tijd om nu zelf eens de touwtjes in handen te nemen.
    Mede door dit verzet, werd ik mij ook bewust van mijn ‘kracht’.
    Weet dat ik er nog lang niet ben. Zal zeker nog wel tegen wat muren aanlopen.
    Mijn ‘zelfstigmatisatie’ is daardoor behoorlijk weggeëbd. Nu mijn naaste omgeving nog.

    You go girl! 😉

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s